0
فروشگاه اینترنتی صنایع دستی رابین (برندینگ، بسته‌بندی و فروش آنلاین)
021-88931044
نخ رنگ شده

رنگرزی سنتی

صنعت رنگرزی سنتی شامل مواد رنگی حیوانی، نباتی و معدنی است که این مواد رنگ‌زای از گیاهان نیل، روناس و غیره به‌دست آمده. ریشه، برگ، میوه و پوست این نباتات منبع مواد رنگ‌زا هستند. بعضی از مواد رنگ‌زای، به‌دست‌آمده از حیوانات قرمز دانه و صدف ارغوان هستند و خاک رس رنگ‌زایی است که از مواد معدنی به دست می‌آید.
«وولف» در کتاب «صنایع‌دستی کهن ایران» اشاره کرده است که به دست آوردن اطلاعات فنی کامل درباره رنگرزی کار بسیار دشواری است زیرا صدها سال است که دستورالعمل ساختن رنگ‌ها از پدر به پسر می‌رسد و علت آن‌ کاملاً مشخص است زیرا یک رنگ‌کار خوب نسبتاً از حقوق بالایی برخوردار است و در جامعه مورداحترام است. به همین منظور اطلاعات ساخت رنگ به راحتی در اختیار افراد خارج از خانواده قرار نمی‌گرفت.

پارچه رنگی
پارچه رنگی

در استفاده از رنگینه‌های طبیعی ازآنجایی‌که در این رنگینه-ها گروه‌های فعال جهت تشکیل پیوند با لیف در هنگام رنگرزیِ کالای پشمی و ابریشمی، یا وجود ندارند یا اثرشان ضعیف است در بیشتر مواقع جهت جذب بیشتر و تثبیت بهتر رنگینه روی کالای مورد نظر، به یک ماده واسط نیاز است که اصطلاحاً آن را «دندانه» یا mordant می‌گویند. در ایران اکثراً از «زاج» به‌عنوان دندانه استفاده می‌شود. این زاج معمولاً زاج سفید، زاج پتاسیم و زاج کُروم است. البته گاهی املاح مشخص آهن و مس و جوهر مازو نیز استفاده می‌شود. به‌طورکلی عمل دندانه کردن بنا بر نوع مواد رنگ‌زا یا در حین رنگرزی انجام می‌شود یا قبل یا بعد از رنگرزی.
عمل رنگرزی به ترتیب در مراحل زیر صورت می‌پذیرد:
۱- خیساندن کلاف
۲- دندانه کردن الیاف (اگر مرحله دندانه کردن قبل از مرحله رنگرزی باشد)
۳- رنگرزی
۴- ثبات رنگ.

کارگران درحال رنگرزی
کارگران درحال رنگرزی

در مرحله رنگرزی حمام رنگ را آماده کرده و کلاف‌های شسته و احتمالاً دندانه شده را به حمام رنگ وارد می‌کنند. دمای حمام را به‌تدریج به جوش رسانده و به مدت‌زمان موردنیاز کلاف‌ها در رنگ می‌جوشند و هر ۵ دقیقه کلاف را با چوب همزن در رنگ غوطه می‌دهند. پس از اتمام زمان موردنیاز، جوشاندن را متوقف می-کنند و می‌گذارند تا حمام رنگ به‌مرور سرد شود. سپس کلاف‌ها را خارج کرده، اول با آب نیمه‌گرم و سپس با آب معمولی و سرد می‌شویند و پس از آبگیری در مجاورت هوای خشک قرار می-دهند.
منظور از ثبات رنگی یک رنگینه، مقاومت رنگی آن در مقابل عوامل مختلف چون شستشو، نور، سایش و حلال‌های شیمیایی است. این ثبات رنگی با توجه به ماده رنگ‌زا و الیاف، به شیوه‌های مختلف صورت می‌پذیرد. در برخی موارد اکسید شدن باعث ایجاد ثبات رنگ می‌شود در بعضی موارد افزودن موادی به الیاف ثبات رنگی آن را افزایش می‌دهد.

نخ رنگ شده
نخ رنگ شده

در تدوین مطلب فوق از منابع ذیل استفاده شده است:
کتاب صنایع‌دستی کهن ایران اثر هانس وولف
کتاب رنگرزی سنتی به روش ساده – سازمان صنایع‌دستی ایران
معاونت آموزش، تحقیق و توسعه

نظر دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سبد خرید

ارسال رایگان و آنی ( سفارش‌های بالای 100 هزار تومان برای تهران‌ و سفارش‌های بالای 150 هزار تومان برای شهرستان)

حساب کاربری

ثبت نام

ورود