سبد خرید رابین 0
فروشگاه اینترنتی صنایع دستی رابین (برندینگ، بسته‌بندی و فروش آنلاین)
021-88931044
کاسه قلم زنی

قلم‌زنی

قلم‌زنی بر روی فلز، یکی از هنرهای دستی ایران بوده و سابقه‌ای بسیار طولانی دارد. قلم‌زنی، هنر نقر کردن (کندن) نقوش بر روی اشیاء فلزی است. به هنرمند قلم‌زن «منقاش» هم می¬گویند. در هنر قلم‌زنی، پس از تهیه زیرساخت – که معمولاً از جنس نقره، مس و در مواردی برنج و حتی طلاست- ابتدا پشت کار را با قیر می‌پوشانند تا زیرساخت، طی مرحله قلم‌زنی زیر ضربات چکش تاب بر ندارد و از سروصدای زیادی ضمن قلم‌زنی نیز جلوگیری شود. پس از انجام این کار، دوغاب سفیدی را برای محل قلم‌زنی جهت طراحی آماده می‌کنند. دوغاب مذکور، صرفاً برای بهتر نمایان شدن خطوط طراحی است که به‌وسیله مداد کشیده می‌شود. گفتنی است، گاه قلم‌زن به‌جای قلم‌زنی، طرح کپی شده بر بدنه را – حاصل ابتکار خود اوست – مستقیماً روی زیرساخت پیاده می‌کند.

کاسه قلم زنی
کاسه قلم زنی

زمانی که طرح‌ها و نقوش روی کار پیاده شدند، به‌وسیله ابزاری به نام «نیم¬بُر» یا «قلم» خطوط اصلی را کنده‌کاری می‌کنند. آنگاه زمینه‌های کار را به‌وسیله انواع گوناگون قلم فلزی، نقش می‌زنند و به‌اصطلاح پُر می‌کنند. سپس نوبت «روسازی» است که در این مرحله روی طرح‌ها را با قلم‌هایی که بر سر آن‌ها نقش‌مایه‌های مختلفی حک شده است، تزیین می‌نمایند. قلم‌های این مرحله عبارت‌اند از: حصیری، قلم‌گیری، گُرسُواد، سُمبه، یک¬تو، نیم¬وَر، کلفتی، کف¬تخت و … که این نام‌گذاری‌ها متناسب با نقش‌های حک‌شده بر سر این قلم‌ها است. قلم‌هایی که در زمینه‌سازی به کار می‌روند، عبارت‌اند از: شوته، گُرسوم، تک و یک¬تو.
قلم‌زنی به شیوه‌های مختلفی انجام می‌شود: ۱- شیوه‌ای که تنها در آن به گود کردن خطوط می‌پردازند و خطوط حالت فرورفته پیدا می‌کنند ۲- شیوه برجسته ۳- ترکیبی از نقوش برجسته و فرورفته ۴- شیوه‌ای که استادکار می‌بایست از هر دو سوی اثر به قلم‌زنی بپردازد که در اصطلاح به آن «جُنده کاری» می‌گویند.
نقوش مورد استفاده قلم‌زنان بسیار متنوع است و متداول‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از: مُشَبَک، اسلیمی، خَتایی، گل‌وبوته‌ی شاه‌عباسی، اشکال حیوانی، شکار و … که درواقع این طرح‌ها از نگاره‌های عامیانه یا سنتی الهام و مایه گرفته است. در حال حاضر «اصفهان» مهم‌ترین مرکز قلم‌زنی محسوب می‌شود.

قاب قلمزنی گالری گرسوم
قاب قلمزنی گالری گرسوم

در تدوین مطلب فوق از منابع ذیل استفاده شده است:

کتاب فلزکاری، اثر حسین یاوری
کتاب صنایع‌دستی کهن ایران، اثر هانس وولف، ترجمه سیروس ابراهیم‌زاده

نظر دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پشتیبانی رابین همیشه در کنار شماست، 7 روز هفته، 24 ساعته

سبد خرید

ارسال رایگان و آنی ( سفارش‌های بالای 75 هزار تومان برای تهران‌ و سفارش‌های بالای 150 هزار تومان برای شهرستان)

حساب کاربری

ثبت نام

ورود