0
فروشگاه اینترنتی صنایع دستی رابین (برندینگ، بسته‌بندی و فروش آنلاین)
021-88931044
سنگ تراش

مراحل شکل‌دهی و حجاری سنگ

۱- تدارک و معدن‌کاوی سنگ نرم:
برداشت سنگ از معادن سنگ‌نرم به روش سنتی تقریباً در سراسر جهان به یک صورت بوده است. به نحوی که معدن‌کاران ابتدا سنگ را به اندازه تقریبی محصولی که قصد تولیدش را دارند، جدا می‌کردند. این کار از طریق خالی نمودن اطراف حجم توده مورد نظر – به وسیله کلنگ – صورت می‌پذیرد. آن‌گاه توده را در اندازه‌های قابل حمل به کارگاه انتقال می‌دادند. البته گاهی نیز به کمک تیشه، شکل ابتدایی به آن داده و بعد به کارگاه منتقل می‌کردند.

هنرمند سنگ تراش
هنرمند سنگ تراش

۲- شکل دهی:
خالی کردن ظروف و حجم دهی اشیاء سنگی با نام شکل‌دهی بیان می‌شود. پس از انتقال توده سنگی به کارگاه، نوبت به شکل‌دهی و فرم‌دهی قطعات سنگی می‌رسد که با بریدن و جدا کردن قسمت‌هایی در بدنه خارجی و درون ظرف صورت می‌گیرد که این کار برای ایجاد فرم اصلی صورت می‌گیرد. در مورد مسطح کردن بدنه خارجی، معدن کاوان تکه‌های ناصاف سنگ معدن‌ها را با ابزار فلزی منحصر به فرد به صورت تقریبی با ابعاد ظروف در می‌آوردند. این عمل با ضربه‌های ابزار به صورت مستقیم بر روی بلوک سنگی کار نشده، انجام می‌گرفته است. بعد از آن نوبت به خالی کردن ظروف می‌رسد که با ایجاد فضای داخلی درون ظرف همراه با فرورفتگی مناسب به وسیله ابزارهای فلزی با سرهای متفاوت صورت می‌گیرد که با کندن توده‌های داخلی همراه است. لازم به ذکر است که در ۵۰۰۰ سال پیش استفاده از مته و چرخ کمان مرسوم بوده و در نقاشی دیواری مصری نیز مشاهده شده است. این در حالی است که برخی ظروف در محوطه‌های خصوصاً سومری با چرخ خراطی کار شده‌اند.

نقش برجسته تخت جمشید شیراز
نقش برجسته تخت جمشید شیراز

۳- صیقل کاری و طرح اندازی مقدماتی:
برای از بین بردن رد ابزار فرم‌دهی در بدنه ظرف یا حجم سنگی – چه دستی و چه با استفاده از چرخ – باید سطوح ساییده و هموار شوند، تا بستر بتواند آماده نقش‌اندازی و کنده‌کاری شود. بعد از صیقل‌کاری برای طرح‌اندازی، خراش‌های مشخص به وسیله قلم‌های نوک تیز فلزی ایجاد می‌شود. این قلم‌های نقاری از فولاد خشگه ساخته شده و درازای آن در حدود ۱۵ سانتی‌متر است. این خطوط در واقع پیش طرح‌ نقش‌مایه‌هایی هستند که باید توسط استادکار اجرا شوند. امروزه نیز این مرحله در بسیاری از هنرها دیده می‌شود، حتی در منبت‌کاری چوب نیز ابتدا خطوطی را با نوک مغار ایجاد کرده و بعد اقدام به عمق‌دهی آن می‌کنند.

نقش برجسته گاو
نقش برجسته گاو

۴- کنده‌کاری:
این بخش از روش کار ظروف سنگی که با نام کنده‌کاری خوانده می‌شود، از جمله هنرهایی است که از گذشته‌های دور تاکنون، بدون تغییرات زیادی در تکنیک و شیوها اجرای تزیینات سنگی سخت باقی مانده است. در ایران نیز سابقه بسیار طولانی دارد. عمل کنده‌کاری سنگ‌ها از طریق درفش‌ها و قلم‌های فلزی مختلف، همراه با فشار دست یا ضربه شیء همانند چکش بر قلم صورت می‌گیرد، و طرح‌های مقدماتی که اغلب روی سطح خارجی ظرف ایجاد کرده‌اند را با این ابزارهای تیز کنده‌کاری می‌کردند. البته برای اجرای حکاکی نقوش از ابزار متفاوتی غیر از کنده‌کاری استفاده شده است. زیرا حکاکی بر روی سنگ‌نرم توسط فشار دست و قلم‌های خراش با دندانه‌های مختلف به سادگی امکان‌پذیر است. نمونه‌های معاصر ایجاد حکاکی در کارگاه‌های سنگ در مشهد تنها با چند قلم آج‌دار صورت می‌گیرد.

سنگ تراش
سنگ تراش

۵- حفره‌سازی، شیارسازی و مته‌کاری:
در رابطه با تزیینات حفره‌کاری و مته‌کاری شده، از ابزارکار متفاوتی همچون درفش‌های فلزی ساخته شده از آلیاژ مفرغ و مته‌های سنگی استفاده می‌کرده‌اند. همچنین گفته شده است که حفره‌های بادامی شکل در ظروف کنده می‌شده و سپس داخلشان را خراش می‌دادند که گوهرهای تصریع محکم بدان بچسبد.

۶- سنگ نشانی:
سنگ نشانی یا مرصع‌کاری به معنای نصب قطعاتی از سنگ‌های رنگی و زینتی مانند لاجورد، سنگ مرمر، سنگ عقیق و سنگ فیروزه بر روی قسمت‌های کنده‌کاری شده اشیاء سنگی برای آراستن آن‌ها است.این عمل به وسیله جا انداختن این قطعات در قسمت‌های خالی و کنده‌کاری شده یا الصاق با چسب‌های طبیعی – به پیروی از نقش و الگویی خاص – می‌گیرد.

نقش برجسته تخت جمشید
نقش برجسته تخت جمشید

در تدوین مطلب فوق از منابع ذیل استفاده شده است:

مقاله معرفی هنر حجاری ظروف سنگی جیرفت در هزاره سوم پ.م، اثر محمود حیدریان
کتاب صنایع دستی کهن ایران، اثر هانس. ای. وولف

نظر دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سبد خرید

ارسال رایگان و آنی ( سفارش‌های بالای 100 هزار تومان برای تهران‌ و سفارش‌های بالای 150 هزار تومان برای شهرستان)

حساب کاربری

ثبت نام

ورود